Pijarzy na Litwie. Próba charakterystyki - Ślusarska, Magdalena (Senoji Lietuvos literatūra, 2025)
Rozprawa dotyczy próby charakterystyki1 działalności przedstawicieli litewskiej prowincji pijarskiej, która w roku 1736, decyzją władz zakonnych, stała się odrębną jednostką organizacyjną. W przeciwieństwie do departamentu polskiego, posiadającego bogatą literaturę przedmiotu, aktywność pijarów litewskich dopiero od niedawna wzbudza żywe zainteresowania uczonych. Powody mniejszego zainteresowania dziejami i osiągnięciami pijarów litewskich wypływały wcześniej z kilku powodów. Należały do nich: kasaty zgromadzeń zakonnych przez władze zaborcze w XIX wieku, co doprowadziło do rozproszenia i olbrzymich strat archiwaliów pijarskich. Dodatkową negatywną rolę odegrały działania militarne. Nie bez znaczenia, i to należy zaznaczyć, krzywdzącą rolę odegrały negatywne opinie dawnych badaczy polskich nie poparte rzetelnymi badaniami. Nie dostrzegali oni i nie rozumieli zarówno specyfiki działalności pijarów litewskich, jak i odrębnych niż w Koronie uwarunkowań zewnętrznych.
Keywords: fundacje; kolegia; drukarnia; teatr; wybitni pijarz; działalność religijna, naukowa, społeczna; pijarskie ratio studiorum; działalność wychowawczo-oświatowa; Collegium Nobilium